Shkrimtari, poeti, dramaturgu dhe fotografi arbëresh që jeton në Piana degli Albanesi (Pa). në Sicili, Itali.

Shkruan  në gjuhen  italiane dhe në gjuhë arbëreshe. Ka diplomuar për Dramaturgji dhe Skenar në Akademinë e Artit Dramatik “Silvio d’Amico” në Romë. Ka titullin doktor i Ekonomisë dhe Financave nga Universiteti i Studimeve në Palermo. Në vitin 2016  mori një diplomë Master për “Disiplinën e shfaqjes” në Universitetin e Messinas me rezultate të larta.

Iliria: Nga dhe kur ka ardhur familja juaj në Sicili?

Mario Calivà:  Nuk e di saktësisht kur familja ime mbërriti në Piana të Shqiptarëve Hora e Arbëreshëve. Unë kurrë nuk kam hulumtuar rreth kësaj. Sidoqoftë, mendoj se mbiemri im ka origjinë shqiptare, pasi Kaliva në shqip do të thotë “kasolle”. Pra, sipas këtij vëzhgimi minimal, konkludoj se jam me origjinë nga Shqipëria, të cilën e kam pritur me kënaqësi.

    Iliria: Sa Arbëre- arbëreshë numëroni ne vendin ku ju jetoni, dhe si e ruani trashëgiminë ?

Mario Calivà: Tani  në Piana te Arbereshve numrohen rreth 3000-jë arbëreshë. Më parë kanë qënë 6000-jë por janë asimiluar. Duhet të jemi të vetëdishëm se kemi ardhur këtu para 600 viteve dhe është në lavdinë tonë që kemi ruajtur trashëgiminë, gjuhën dhe zakonet autoktone. Paul Ricoeur ka dalluar dy tipe identiteti: identiteti idem dhe identiteti ipse. I njëjti identitet është gjithmonë i njëjtë me vetë konceptin shumë afër identitetit si një substancë e krijuar nga David Hume. Nga i njëjti identitet, i cili është mjaft statik, pasi përkon me diçka që duhet të mbetet e njëjtë në mënyrë të pavarur nga kalimi i kohës, i ashtuquajturi ipse që e ka origjinën po vepron dhe prodhon nga një temë gjithashtu manifestime të llojeve të ndryshme, përmes të cilave zbatohet mbrojtja specifikat kulturore. Identiteti ipse, sipas Ricoeur, është një identitet narrativ, një komplot, një produkt i artit të kompozicionit si shfaqje. Pra, i njëjti identitet vjen i pari sepse e mbështet atë identiteti ipse që funksionon në mbrojtje të të parës.

 Nga kjo rrjedh se identiteti ynë mbrohet më shume përmes praktikave narrative të dy feve sesa laicizmit . Unë vetë jam  dramaturg dhe merrem me  shkrime dramaturgjike. Në këtë rast teatri është bartës i komunikimit dhe  identitetit sepse përdor gjuhën tonë dhe për këtë arsye, së bashku me aktorët, ai gjithashtu reflekton në skenë. Por nuk është e lehtë, pasi nuk ka një teatër të qëndrueshëm dhe jemi të detyruar të bëjmë shumë sakrifica. Por, shprehem se kemi patur gjithmonë sukses të madh te publiku dhe kjo na bën krenar. Kjo do të thotë që njerëzit e vlerësojnë punën tonë.

 Iliria: Ju flisni shqip bukur edhe pse jeni lindur ne Itali. Si e keni  ruajtur  gjuhën ?

Mario Calivà: Gazeta jonë ka karakteristikë të veçantë me përdorimin  e gjuhës arbëresh. Nuk mund ta imagjinoja ndryshe. Poezitë qëshkauj ua dërgoj miqve të mi, të cilët i lexojnë dhe kur nuk kuptojnë ndonjë fjalë më pyesin për kuptimin. Pra, kureshtja është një mënyrë efektive për të zgjuar interesin për gjuhën.

Identiteti është gjithçka që i jep kuptim ekzistencës dhe materialisht i bën referencat për një hapësirë ​​që përkon me një komunitet që cakton elemente individuale si gjuha, shenja e njohjes që krijon dialogun midis përbërësve të ndryshëm të komunitetit. Pra, gjuha dhe identiteti janë të lidhura në mënyrë të pandashme.

Iliria: Si është jeta e perditshme arbëreshe? Mund të na tregoni si  dhe pse i festoni festat e rendesishme arbëreshe atje ku jetoni?

Mario Calivà:Jeta e përditshme zhvillohet me një ritëm të ngadaltë, tipik për çdo familje e cila jeton në qendër të qytetit , në të cilën  jeta publike zhvillohet në sheshin kryesor  i cili është i zhvendosur në zona më moderne. Supozohet se  për arbëreshët  rëndësi thelbësore ka “Java e Shenjtë“ e cila përfundon me Pashkët, dita kur femrat tona  veshin kostume tradicionale. Eshtë një manifestim që tërheq shumë njerëz nga e gjithë bota.

Iliria: Veshjet kombëtare arbëreshe janë shumë të pasura dhe të bukura. A ju faksinojnë ato?

5. – Mario Calivà: Veshja tradicionale arbëreshe  është diçka fantastike për mua. Eshtë veshja me të cilën gruaja arbëreshe prezantohet para burrit të saj në ditën e dasmës. Gruaja jonë atë ditë është e denjë të ulet në tryezën e hyjnive. Kam shkruar edhe një monolog me titull “Ara” që flet për forcën estetike të veshjes që  shëndrrohet në forcë të brendshme dhe ndihmon protagonistin-en që të dalë nga një situatë negative.

Iliria: A ndiheni i integruar ju dhe komuniteti juaj ne Itali? Si i gëzoni të drejtat e pakicave?

Mario Calivà:  Ne si bashkesë arbereshe jemi të integruar mirë në Itali. Mund të themi se në pesë shekuj, sicilianët kurrë nuk e kanë vënë në dyshim  identitetin tonë. Ata na pranuan që nga viti 1488. Të drejtat e Pakicave sidomos  gjuhësore rregullohen me ligjin 482/99. Megjithatë hyrja në këto fusha nuk është e lehtë, sepse ka një iterator burokratik shumë kompleks. Ndoshta kjo është nje nga arsyet që akoma  nuk kemi krijuar  përsëri një teatër të përhershm arbëresh.

Iliria: Ju përcillni fatin e arbëreshëve nëpërmjet teatrit, filmit, si shkrimtar por edhe nëpërmjet fotografisë!

Mario Calivà:  Ka disa mënyra për të mbrojtur kulturën tonë, e një prej tyre është gjuha e artit. Sepse arti tenton në pafundësi, deri në mitologjizëm dhe rrjedhimisht synon të mbizotërojë me kalimin e kohës.

Arti duhet të tejkalojë kërkesat personale, por ka detyrën e tij të përfaqësojë fatin e njeriut. Kjo është arsyeja pse poezia përmes vargjeve të saja i jep gjuhës tonë arbëreshe në kohë pa koha e hierofanisë. Aristoteli dhe  Platoni kanë thënë për poezinë  “ arti është një imitim i botës njerëzore, një riprodhim i veprimeve të njeriut dhe është një formë ilaçi për dhimbjen e shkaktuar nga harresa dhe për këtë arsye është më fisnike se historia sepse na lejon ta shkruajmë atë dhe të shkojmë më tej, të çliruar nga koncepti i saj“. Prandaj, efektet e veprës së artistit duhet të jenë mbi të komunitetin. Këtë mendim ka patur edhe poeti Joshua Carducci.

Iliria: Fotografia është gjithashtu një art për të cilin jeni lidhur shumë ?

Mario Calivà:  Sepse siç ka thënë Baudelaire: “ bukuria duhet të kërkohet tek gjërat e dukshme“. Dhe prandaj secila fotografi është një poezi. Eshtë një moment. Eshtë syri i fotografit / poetit / demiurges që vjedh dritën e një momenti me shpresën e dërgimit të tij në pafundësi. Kjo është arsyeja pse fotografia mund të jetë misterioze dhe ne njëjten kohë sublime. Kam studiuar për fotografi në universitet, por shumicën e gjërave e kam mësuar me kamerën në dorë. Nëse do të kisha kohë dhe mundësi do të merresha vetëm me fotografi dhe poezi.

Iliria: Përse ka kaq rëndesi për ju prezantimi i kulturës arbëreshe të tjerëve ?

Mario Calivà:  Për mua është e rëndësishme të promovoj kulturën arbëreshe, sepse përfaqëson historinë time, familjen time, komunitetin tim. Do të thotë të flasësh për veten tënde. Dy vjet kam patur  mundësi që gjatë  prezantimit të librave të mia në shumë qytete Italiane dhe  jashtë saj te gjejë gjithmonë kohë për t’i shpjeguar publikut se kush janë arbëreshët. Por këto përpjekje zhduken  ne raste kur prindërit arbëreshë u flasin fëmijëve të tyre vetëm në italisht.

Natyrisht që nuk dua të gjykoj askënd, të gjithë janë të lirë ti edukojnë fëmijët e tyre ashtu siç e mendojnë ata të arsyeshme, por besoj se këto praktika shkojnë vendosmërisht kundër parimeve aktuale kulturore të komunitetit tonë. Por është gjithashtu e rëndësishme që çdo kulturë të jetë të hapur drejt dialogut sepse eshtë një  privilegj.

Vitin e kaluar krijova edhe një vepër artistike, ose shprehje të identitetit arbëresh, si një provokim dhe një përgjigje ndaj të gjithë atyre që  mendojnë se  kultura duhet të jetë domosdoshmërisht diçka e mbyllur dhe e izoluar.

  Iliria: Cili është suksesi juaj i fundit dhe a keni ndonjë projekt të ri ?

 Mario Calivà: Libri im i fundit është rezultat i hulumtimit të bërë në Romë gjatë periudhës së  studimeve në Akademinë prestigjioze Kombëtare të Artit Dramatik “Silvio d’Amico” dhe stazhit në redaksinë e “Rai Kultura“. Vëllimi flet për persekutimet naziste ndaj hebrenjve romanë. Unë u takova me ta. Ata më mirëpritën në shtëpi të tyre dhe më treguan historitë e tyre. Titulli i librit është “Ligjet racore dhe tetori 1943 ” me parathënien e kryetarit të “Unionit të Komuniteteve Hebraike Italiane“. Për mua ishte një nder i vërtetë që Dr. Di Segni e ka shkruar. Tani jam duke punuar për një libër mbi identitetin arbëresh, analizuar sipas këndvështrimit tim.

Iliria: Bashkëpunoni, keni projekte dhe si ju kanë pritur shqiptarët në Shqipëri, Kosovë dhe Diasporë ?

Mario Calivà: Shpresoj të kem mundësinë për të bashkëpunuar artistikisht me Shqipërinë, Kosoven dhe të gjitha shoqatat shqiptare të pranishme në Europë. Kam shkruar një monolog me titull “Nostalgjia“, e cili flet për dhimbjen e arbëreshës së parë që u largua nga Madreterra. E kam  prezantuar në Berlin dhe  në Gjenevë, ku pata nderin të takohem me Ermira Lefort, Rexhep Rifatin dhe shumë miq të tjerë.

Mesazhi juaj për lexuesit e revistë “ ILIRIA“ ?

Mario Calivà: Zonja Shenida Bilalli, si redaktore të revistës “ILIRIA“ ju uroj dhe falenderoj nga zemra për promovimin e traditave, ngjarjeve dhe personaliteteve të shquara arbëreshe. Gjithashtu, përshëndes shqiptarët e mi të dashur nga Kroacia.