Në përvjetorin jubilar të 20-të të Ditëve të Mbretëreshës Teuta 2025 , grupi i vallëzimit Ilire edhe një herë dëshmoi rolin e tyre të pazëvendësueshëm në ruajtjen e identitetit dhe kujtesës historike shqiptare përmes lëvizjes, muzikës dhe kostumit. Performanca e tyre nuk ishte thjesht koreografi — ishte një ritual i kujtesës, një nderim për gratë që kanë formësuar ndërgjegjen kolektive të popullit shqiptar.
Mbrëmja nisi me premierën e performances kushtuar Edith Durham, humanistes britanike dhe mbrojtëses së palodhur të çështjes shqiptare. Koreografia kenges Paradis ishte e mbushur me dritë, falënderim dhe forcë të heshtur — çdo lëvizje ishte një pëshpëritje mirënjohjeje për gruan që pa dhe dëgjoi atë që të tjerët zgjodhën të injorojnë.
Pasoi interpretimi i këngës „O moj Morea“, kënga më e vjetër shqiptare që dëshmon për shpërnguljen e shqiptarëve nga Morea në Siçili, më shumë se 600 vjet më parë. Në koreografinë e Ilireve, kjo plagë historike u shndërrua në një lëvizje të mbushur me dhimbje, dinjitet dhe shpresë. Atmosfera në sallë ishte thuajse sakrale – publiku merrte frymë me valltaret, ndërsa kostumet në nuanca të bardha, të zeza dhe të arta theksonin ndjenjën e humbjes dhe forcës shpirtërore.
Në pjesën qendrore të mbrëmjes, Ilire interpretuan vallëzimin e fustanellës, të fuqishëm dhe ritmik, që ngjalli entuziazëm të madh në publik. Ishte një moment krenarie kolektive, ku hapat u bënë urë mes brezave.
Performansa e dytë solli një moment të fuqishëm simbolik: ardhjen e Mbretëreshës Teuta në fron, të shoqëruar nga kënga e njohur shqiptare „Baresha“. Në një koreografi të ndërtuar me ndjeshmëri dhe madhështi, Ilire hapën rrugën për Teutën — gruan e fuqishme dhe të bukur, figurën që mishëron krenarinë, vendosmërinë dhe hijeshinë e trashëgimisë sonë.
Kostumografia pasqyroi dramaturgjinë e mbrëmjes: nga tonet e buta blu të hapura, që sillnin paqe dhe shpirtshmëri, te kostumet e kuqe të ndezura me elemente metalike, ku valltaret mishëruan Teutën si luftëtare – forcën, vendosmërinë dhe guximin e saj. Ky moment kulmoi me koreografinë e fuqishme të Shenida Bilallit, ku valltaret u shfaqën në dritën më të mirë, duke dëshmuar forcën, profesionalizmin dhe artin e lëvizjes që shumëkush mund ta lakmojë.
Akti përmbyllës – „Teuta e tradhtuar“ – solli ngjyrat e detit, heshtjes dhe dhimbjes, duke simbolizuar tradhtinë, por edhe qëndrueshmërinë e një gruaje që nuk zhduket, por shndërrohet.
Grupi vallzues Iliret janë pikërisht ato – shenja dalluese dhe zemra e kësaj ngjarjeje, për të cilat publiku besnik kthehet vit pas viti në Ditët e Mbretëreshës Teuta, duke kërkuar në vallëzimin e tyre atë që nuk mund të thuhet me fjalë.
