Shkruan: Shenida Bilalli

Gjithnjë e më shpesh dëgjohen thashetheme, të cilat janë bërë të vërteta, se në Selinë e Shenjtë kishte 7 papë, 3 me ilirë dhe 4 me origjinë shqiptare. Falë hapjes së arkivave sekrete të Vatikanit, mësojmë për kontributin e madh të panjohur të shqiptarëve në sfera të ndryshme të jetës gjatë gjithë historisë, veçanërisht në fe, të mbuluar me shekuj nga një mantel i çuditshëm misticizmi dhe harrese.

Me rastin e 550 vjetorit të vdekjes së heroit kombëtar shqiptar Skenderbeg, 2018 është shpallur Viti i Skenderbeut në Shqipëri. Shqipëria dhe Kosova kanë nisur shumë ngjarje në të cilat shqiptarët në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni dhe diasporë shqiptare do të festojnë karakterin dhe veprën e Skënderbeut gjatë vitit. Ai lindi në Dibër më 6 maj 1405 dhe u varros në Lezhë më 17 janar 1468.

Me atë rast, më 18 janar 2018, logoja e Vitit Skënderbej u vendos në administratën shtetërore të Shqipërisë pranë simbolit të Republikës së Shqipërisë dhe u paraqit si një yll me gjashtë linja të shënuara me gjashtë ngjarje të rëndësishme të shqiptarëve.

Një ngjarje e veçantë u organizua nga Banka Shqiptare dhe nisi tre monedha të reja në 2018: monedha, të prera në shumën 200 lekë, metal ari, 100 barna me argjend metalik dhe 50 lk në metal bazë.

Revista Iliria bashkohet me përvjetorin e madh dhe ia kushton këtë numër “Vitit të Skënderbeut”, duke hulumtuar dokumente nga arkivat e Vatikanit për të mësuar më shumë për Skënderbeun, lidhjet e tij diplomatike me Vatikanin në luftën për mbijetesën e Arbërisë dhe kontributin e shqiptarëve në Selia e Shenjtë.

SHQIPTARËT KANË KRIJUAR IMAZHIN E LIDERËVE

Për shekuj me radhë, Evropa i kujton shqiptarët si luftëtarë të guximshëm, udhëheqës të suksesshëm gjatë luftërave të ndryshme në Ballkan dhe Evropë. Nga koha e Ilirëve, Arbëria, deri në Shqipërinë e sotme, shqiptarët kanë krijuar imazhin e liderëve, administratorëve të suksesshëm gjatë Perandorisë Romake dhe sundimit Turk, falë mençurisë së tyre në marrëdhëniet ushtarake, politike dhe diplomatike ndër shekuj.

Për shembull, në ciklin mesjetar të artistëve me famë botërore, në ciklin “Shqiptarët”, shqiptarët përfaqësoheshin në vepra arti si pjesëmarrës në strukturat ushtarake të papnifikatit të Venecias, më pas në fushatën e Charles VIII. dhe Louis XII – Franca, në luftërat e Spanjës në Holandë, gjatë Rilindjes në shekujt 14 dhe 17 dhe strukturat ushtarake Napoleonike në shekullin XIX.

Sot, Shqipëria është një shtet autonom dhe i pavarur që feston më shumë se 105 vjet ekzistencë, ka një ambasadë shqiptare në Romë dhe Selinë e Shenjtë, duke ushqyer një traditë të gjatë të diplomacisë me Vatikanin që u ndërpre gjatë komunizmit dhe u rindërtua 25 vjet më parë. Nunci Apostolik ishte Kardinal Ivan Dias, dhe Ambasadori i parë i Shqipërisë në Selinë e Shenjtë ishte Willy Kamsi.

VIZITA NE ROM

Njohja e heroit më të famshëm kombëtar shqiptar, Skenderbeg dhe lidhjet e tij me Vatikanin dhe Evropën, na çuan në kryeqytetin e Italisë – Romë. Qyteti i bukur, i njohur si Qyteti i Përjetshëm, është plot me lumenj turistësh, të cilët vizitojnë shumë ndërtesa dhe monumente të famshme historike, të cilat flasin për një Perandori të fortë Romake, udhëheqësit e tij si: Cezari, Neroni dhe rënia e Romës. Skuadra “Ilire” përjetoi kulturën antike të Romës, përmes shesheve të bukura të pasura me burime, kishash me vepra arti që kënaqin mijëra turistë nga e gjithë bota çdo ditë, dhe spikat arena masive e Koloseumit.

KOLISEUM

Koloseu është amfiteatri më i madh i Perandorisë Romake, i quajtur Anfiteatrum Flavium, ku shfaqjet u mbajtën dhe zgjatën për njëqind ditë. Ai është veçanërisht i njohur për luftimet e tij të gladiatorëve para 50,000 spektatorëve.

Ne gjithashtu kaluam nëpër Hapat tërheqëse Spanjolle, një vend i preferuar i artistëve, pelegrinëve dhe grupeve të ndryshme turistikë që ndalojnë në Piazza di Spagna. Kemi pirë kafe në këmbë, shumë më lirë se ajo kafe, e cila pihet ulur, ngadalë dhe në paqe.

Ne e bëmë rrugën tonë pa ndalur nëpër radhë të dendura turistësh në grupe, të udhëhequr nga udhëzues dhe flamuj me ngjyra të ndryshme, në mënyrë që të mos humbisnim.

KEMI ARRITUR FONTINN E TREVI

Ne e shijuam bukurinë e saj. Shatërvani është ndërtuar në 1762 dhe i ngjan fasadës së një pallati. Në mes të grupit barok është perëndia e oqeanit të detit, i cili sundon me dy kuaj, një i qetë dhe një i egër, dhe drejtohet nga Tritoni. Uji në shatërvan po rrjedh vazhdimisht dhe konsiderohet simbol i forcës jetësore të Qytetit të Përjetshëm.

Fontana u festua nga filmi i Fellini “La dolce vita”. Por ajo që krijon një turmë përpara Shatërvanit Trevi është një legjendë nga antikiteti: vizitorët duhet të hedhin një monedhë në ujë, në mënyrë që të kthehen përsëri në Romë dhe të kenë lumturi në martesë dhe dashuri. Ekipi “Illyria” gjithashtu përbëhej nga tre anëtarë: Vera Jelavić Sudar, Shenida Bilalli dhe don Francesco Maroti, dhe pjesa femërore e ekipit hodhi monedha për fat në shatërvan dhe ne u drejtuam për në Vatikan.

ARRITJA NE VATICAN

Ne kaluam nëpër disa sheshe, lumin Tiber dhe arritëm në Vatikan, ku pamë Bazilikën e bukur të St. Petra – Piazza San Pietro dhe një shesh i madh, në të cilin qendra e shatërvanit është e rrethuar nga mijëra turistë. Çdo vit, në Trg Sv. Besimtarë nga e gjithë bota vijnë për të dëgjuar bekimin personal të Papës “Urbi et orbi”.

Don Francesco Marotti i Romës dhe, ai na dha shumë informacione për Vatikanin: nën kujdesin e Senatit Italian, Ambasada Shqiptare në Vatikan filloi “Vitin e Skenderbeut” me një konferencë: “Rrënjët Evropiane të Skenderbeut dhe Shqipërisë” në Senatin Italian Salla – “Sala Zuccari”. Ajo. Imzot Francesco Canalini – Nunci Apostolik, delegat i Sekretarit të Shtetit, Kardinali Pietro Parolini, tha me atë rast se ishte krenar që viti i ishte kushtuar “Gjergjo Kastriot Skënderbeut”, heroit dhe mbrojtësit të lirisë së Shqipërisë, një vend fisnik me rrënjë të thella evropiane. shumë papë, por edhe Shën. Nënë Tereza.

Ambasadorja e Shqipërisë në Vatikan, Majlinda Dodaj, prezantoi gjithashtu për herë të parë para publikut “dokumente të rëndësishëm të selisë dhe Selisë së Shenjtë dhe Skenderbeg” dhe paraqiti gjashtë dokumente, të cilat dëshmojnë për miqësinë e ngushtë të Papës Calista III. dhe Skënderbeut. Konferenca e Vatikanit përfundoi me mesazhin: “Për herë të parë në historinë e Evropës, Skenderbeg u shfaq si një udhëheqës politik dhe ushtarak, një diplomat me idenë e bashkimit të të gjitha shteteve të krishtera kundër turqve”.

BAZILIKA E ST. PETRA BASILICA DI SAN

Erdhëm para Bazilikës së St. Petra -Pietro në Vatikano, kisha më e bukur dhe më e madhe në botë, vendi më i shenjtë në të ashtuquajturin krishterim që mund të strehojë mbi 60,000 njerëz. Ne pritëm në një radhë të gjatë për të hyrë në Bazilikë dhe kaluam një kontroll rutinë të sigurisë nga policia italiane. Emocionet tona në Vatikan kanë qenë të përziera – nga ato plot admirim për bukurinë e kësaj ngrehine të madhe – të Selisë së Shenjtë për të respektuar funksionalitetin e shtetit më pak sovran në botë. Vatikani ka zyrën e vet postare, vulat, gazetat ditore, radion, sistemin gjyqësor dhe një ushtri të përbërë vetëm nga anëtarë katolikë të Gardës Zvicerane. Sv. Karrigia është nën administrimin e qendrës kishtare të Kishës Katolike Romake, dhe papa është kreu dhe qeveria supreme si monarku absolut.

Brenda Brazilian Sv. Pjetri, në sallat e mëdha masive, i zbukuruar me figura dhe skulptura nga Bibla dhe afreske nga artistët më të njohur, kishëza të vogla të prishura për lutjen e vizitorëve, ne u ndjemë shumë të vogël.

PJESA NE VATICAN

Konklavat në Vatikan – vendi ku zhvillohet zgjedhja e Papës.

Kemi ardhur në pjesën kryesore, qendrën e Bazilikës së St. Pjetri, të ashtuquajturat konklava, ku votojnë 120 kardinalë nga e gjithë bota për të zgjedhur një papë, të gjithë nën moshën 80 vjeç dhe të veçuar nga publiku. Gjatë zgjedhjes së papës së ri, kardinalët luten katër herë në ditë. Nëse ata nuk arrijnë të votojnë për një papë të ri, fletët e votimit digjen dhe nga oxhaku, i cili mund të shihet nga Sheshi i Shën Pjetrit. Petra, shfaqet tymi i zi. Kur një nga kardinalët merr shumicën e dy të tretave dhe ai pranon detyrën e papës, shfaqet tym i bardhë dhe shpallet emri i papës së re. Kardinalët nga e gjithë bota mund të zgjidhen me këtë procedurë të veçantë.

Pyesja veten kur dhe si filloi lidhja midis Vatikanit dhe Skenderbeut dhe si shqiptarët gjatë gjithë historisë kanë arritur të zgjidhen në një konkurs kaq të madh, dhe disa herë, për papët në majën e Selisë së Shenjtë.

KARRIGA E SHENJT DHE 4 PAPA Të ORIGJINëS SHQIPTARE

Enciklopeditë italiane, të cilat i kemi përshkruar, thonë se 307 papë me rëndësi historike kishtare kanë shërbyer në Selinë e Shenjtë deri më sot, pavarësisht nga vlefshmëria e zgjedhjeve. Midis tyre ishin 7 papë me origjinë iliro-shqiptare. Tre me origjinë ilire dhe 4 me origjinë shqiptare. Papa më i famshëm shqiptar ishte Papa Klementi XI, i cili ndihmoi shumë popullin shqiptar, veçanërisht Skenderbeun, në mbrojtjen e Arbërisë nga turqit. Ai kishte një ndikim të rëndësishëm në diplomaci, duke i dhënë Skenderbeut mbështetje morale dhe financiare dhe duke u angazhuar në arsimimin e popullit shqiptar. Papa Klementi XI. gjatë ministrisë së tij ai zbuloi faktin historik se nëpër shekuj dhe para tij kishte papë shqip, kështu që ai nuk është i vetmi papë me origjinë shqiptare.

__________________________________________

SIPAS DOKUMENTEVE HISTORIKE, 4 SHQIPTAR SHERRBUAN SI Papa në St. Karriget:

Papët në epokën ilire janë: St. Eleutherius (174-189), St. Kaji (283-296), Sv. Gjoni IV. (640-642), por papët me prejardhje shqiptare që kanë lënë gjurmë në histori gjatë shekujve të Selisë së Shenjtë janë: Papa Klementi XI, John Francesco Albani-Laci ose Xian Francesco Albani De Lazio, madje edhe Patty Vincens Malaya konsiderohet si shqiptare . Ky informacion u konfirmua zyrtarisht nga revista Osservatore Romano e Vatikanit, e cila botoi një artikull të gazetarit Giovanni Armilloti me titull “Papa Klementi dhe Familja Albani” në të cilin ai dha një biografi të shkurtër të Papës Klementi XI. dhe familjen e tij, duke deklaruar se tre papë të tjerë nga ajo familje shërbenin në Vatikan në Selinë e Shenjtë dhe përmendnin origjinën e tyre shqiptare.

• Papa i parë në Vatikan me origjinë ilire ishte Papa Shën Eleuteri (175-189). i njohur për ndarjen masive të mesazhit biblik në shumë vende të Perandorisë Romake.

• Papa i dytë me origjinë ilire ishte Papa Saint Caius (283-296) i njohur si Papa i parë që vendosi rendin dhe hierarkinë e rreptë midis peshkopëve të Vatikanit. Gjithashtu, gjatë periudhës së papatit të Kait në mbretërinë perandorake Romake, ai ishte një nga personalitetet më të famshëm gjatë mbretërimit të Dioklecianit.

• Papa i tretë është Fr. apa Ivan IV. (640-642.) Thirrur Dalmat; gjatë papatit të tij ai kurrë nuk e harroi origjinën e tij dhe ishte i famshëm për të ndihmuar banorët e Dalmacisë të cilët ishin nën “drapër” e një luzmë barbare.

 DOKUMENTI I VJETR I NJOHUR QE PAPA KLEMENTONI XI. (1700-1721.) ORIGJINOJNAM NGA NJE FAMILJE SHQIPTARE E CILA ESHTE SHPERNGULUR NGA SHQIPRIA NE ITALI

Ai u rrit në një familje italiane Urbini, Itali. Pas vdekjes së prindërve të tij në, theksohet se ai luftoi me Skenderbe gjatë rezistencës ndaj Turqisë. Papa Klementi XI. pasi takoi origjinën shqiptare, ai u interesua për zhvillimin e vendit, si politikisht ashtu edhe fetarisht. U themelua “Këshilli i Lëvizjes së Parë Kombëtare të Shqiptarëve” (1703).

MARRDHNIET DIPLOMATIKE , SKRMET SKENDERBEUT DHE KARRIGS TE SHENJT LIDHUR ME QLLIMET POLITIKE.

Gjatë periudhës së sundimit të Arbërit, marrëdhënia e Gjergje Kastriota Skenderbeg me Vatikanin la rrënjë të thella, tha Don Francesco Maroti, duke na treguar dokumente nga Vatikani.

Skenderbeu tërhoqi vëmendjen dhe kujdesin e madh të Selisë së Shenjtë me zgjuarsinë dhe shkathtësinë e tij në luftën kundër Turqve dhe kështu fitoi simpatinë dhe mbështetjen materiale të Vatikanit. Skënderbeu do të fitojë plotësisht besimin e Selisë së Shenjtë me shumë fitore mbi Turqit dhe për këtë arsye Papa Eugene IV. (1431-1447), dhe Nicholas V. (1447-1455) të gjithë vëmendjen e përqendruan në luftën kundër osmanëve. Ndihma për Shqipërinë arriti kulmin gjatë sundimit të Papa Piut II. (1458-1464), i cili e konsideronte Skenderbeun si komandant të ushtrive të krishtera evropiane kundër pushtuesve turq.

Garda e Zvicrës

Plot përshtypje rreth fakteve historike në lidhje me Vatikanin dhe Skenderbeun, ekipi “Ilir” ra dakord që publiku botëror duhet të zbulojë faktet se sa shqiptarë ishin në krye të Vatikanit.

Kur largohesh nga Bazilika e St. Petra, në të djathtë, në Portën e Bronzit, u përshëndet nga Garda Zvicerane, e cila ruan Harkun e Triumfit dhe është përgjegjëse për sigurinë e Vatikanit dhe Papës. Uniforma e tyre interesante me pamjen e Rilindjes, blu, e kuqe, portokalli dhe e verdhë, tërheq vazhdimisht vëmendjen e vizitorëve, të gjithë do të dëshironin të fotografoheshin me një nga rojet, por hyrja në roje nuk lejohet.

SHESHI SH. PETRI

Ecëm nëpër Sheshin e Sh. Petri është plot me turistë, e rrethuar nga kolonada me 284 kolona Dorike në katër rreshta, mbi të cilat janë vendosur 140 statuja të shenjtorëve. Nga mesi i Sheshit, të njëjtat kolonada duken sikur janë me radhë. Në mes të Sheshit është një obelisk egjiptian nga shekulli i 13-të para Krishtit. Ajo u soll në Romë nga Perandori Caligula në shekullin e 1-të.

Muzetë e vatikanëve

Gjatë qëndrimit tonë në Vatikan, më shumë na bënë përshtypje Muzeumet e Vatikanit, 6 prej tyre, dhe ata janë ndër muzetë më të vlefshëm në botë: Muzeu Egjiptian, Muzeu Etrusk, Kapelë Sistine, Tezgat e Raphael, Pinacoteca dhe Muzeu Etnologjik. Ato përmbajnë koleksionet dhe veprat më të mëdha dhe më të rëndësishme të artit në botë: statuja e Laocont, afresket e Michelangelo “Krijimi i Njeriut” dhe “Gjykimi i Fundit” në Kapelën Sistine, dhe “Mosmarrëveshja mbi Sakramentin” dhe “Shkolla e Athinës” e Raphael. ‘…

KAPITULLI SIXTINE

Kisha është e gjatë dhe shumë e lartë, e mbuluar me një qemer gjysmërrethor me 6 dritare. Brendësia është e ndarë në dy pjesë. Pjesa më e madhe, me altar, është menduar për ceremonitë fetare dhe nevoja të tjera të klerikëve, dhe pjesa më e vogël është një hapësirë ​​për besimtarët. Mesha e parë në Kapelën Sistine u mbajt në 1483, kushtuar për nder të Virgjëreshës Mari. Kapelja Sistine është gjithashtu e famshme sepse është e mbuluar me afreske të famshme të Michelangelo.

BIBLIOTEKA VATIKANE

Të vizitosh Vatikanin dhe të mos përmendësh një nga bibliotekat më të vjetra në botë me koleksionin më domethënës të teksteve historike është mëkat. Thuhet se bibliotekari i tij i parë, Bartolomeo Platina, në 1481 renditi librat dhe numëroi 3500 libra, duke e bërë atë më të madhin në botën perëndimore. Për shkak të vlerës së tyre, librat në rafte ishin të lidhur me zinxhirë.

PANTHEON

Panteoni i mrekullueshëm është shembulli më i bukur i artit dhe ndërtimit antik në Romë. Gjashtëmbëdhjetë shtylla mbajnë hollin përmes të cilit futet brendësia madhështore përmes një dere origjinale prej bronzi. Kjo kupolë Mikelanxhelo e Bazilikës së St. Petra është kupola më e madhe në botë.

Dhe kështu raporti ynë hetimor mbi Skenderbeg përfundoi plot njohuri të reja rreth shërbimit të papëve shqiptarë në St. Karriget dhe lidhjet e Skenderbeut me St. Një karrige për të cilën dihet shumë pak në botë. Ka shumë dokumente në arkivat e Vatikanit që duhet të hulumtohen dhe të zbulohet e vërteta e vërtetë për popullin shqiptar si populli më i vjetër në Evropë dhe lidhjet e tij me Evropën. Sigurisht, një ditë, studiuesit e historisë shqiptare do të zbulojnë shumë më shumë detaje të reja në lidhje me kontributin e tyre në Evropë dhe Selinë e Shenjtë.